با عرض سلام خدمت مادران عزيز

لازم ديدم قبل از آنكه گزارشم را در مورد فعاليت سه ماهه ي نمايش خلاق بدهم، تعريف كلي و جامعي از نمايش خلاق برايتان داشته باشم. نمايش خلاق فعاليتي است كه با بازي و خلاقيت همراه است، كودكان هم بازيگرند هم تماشاگر و خودشان فعاليت را با خلاقيت خود ادامه مي دهند، معلم در واقع تنها تسهيل گري است كه روند را رو به سوي هدف هدايت ميكند. بداهه گويي، بازي سازي ، بازيگري خلاق ، داستان سازي و نقش بازي كردن از ويژگي هاي نمايش خلاق است. ممكن است اين پرسش به ذهن شما برسد كه حال نمايش خلاق چه فايده اي براي بچه ها دارد؟ كودكان ما كه به اندازه ي كافي بازي مي كنند؟
فرض كنيد كه روح و روان كودك مانند يك ظرف است و هر روز ورودي هاي حسي به آن وارد مي شود و اين ظرف را پر مي كنند ؛ اين ورودي ها چيزهاي عجيب غريبي نيستند بلكه مي توانند شامل : يك كتاب داستان، يك شخصيت كارتوني ، يك غذاي خوشمزه ، يك اتفاق جالب يا ترسناك در زندگي فرزندمان باشند ؛ به ازاي هر ورودي حسي كودك ما بايد يك خروجي حسي داشته باشد، مثلا پس از خواندن كتاب بزبز قندي تا روزها دوست دارد مانند شنگول و منگول بشود و علف بخورد، مانند شخصيت اسپايدر من از در و ديوار بالا برود و مانند شخصيت كارتوني السا پرنسس بشود و يا مانند شخصيت عصباني كه در خيابان ديده سر پدر و مادرش فرياد بزند، هر نوع ورودي و خروجي حسي اگر از سمت ما سركوب شوند باعث تعارض رواني در كودك مي شود. كودكي كه پرخاشگر است ، بي جهت گريه ميكند و لجبازي مي كند و يا در خودش فرو مي رود در واقع كودكي است كه به او فرصت ابراز و بيان هيجانات داده نشده است!!!برخورد هاي ما هم مختلف است!! يا كاملا او را از ابراز خروجي هاي حسي منع ميكنيم؛ “اين كارتون بد است” ، ” تو كه السا نيستي” ، ” بس كن نميشه لباس مهموني تو بپوشي و پرنسس بشي” !!! ” اين كارهاي بد رو از كارتون ياد گرفتي؟؟؟”و يا براي اينكه به قول معروف او را از سر خود باز كنيم با انواع و اقسام اسباب بازي ها و عروسك ها و لباس هاي السا و اسپايدرمن بمبارانش ميكنيم ، جشن تولد با تم شخصيت كارتوني مورد علاقه اش ميگيريم، به اين اميد كه اين شور و اشتياق و علاقه و از نظر خودمان تاثير مخرب بخوابد ؛ غافل از اينكه اين ها همه خود ورودي هاي حسي جديدي هستند كه وارد كودك مي شوند بدون اينكه ما اجازه دهيم خروجي داشته باشند.
يكي از كاربردهاي نمايش خلاق فرصت دادن به كودك براي ابراز خودش و بيان احساساتش است كه اين مي تواند در مسيري آموزشي و كاربردي قرار بگيرد. براي مثال براي درك مفهوم همكاري در يكي از كلاس هايم در مهد كودكي ، همه شخصيت هاي مورد علاقه ي كارتوني خود را انتخاب كردند و به شكل جالبي دخترها آنا يا السا شدند و پسرها هم اسپايدرمن و بتمن. مشكلي براي شهر خيالي شان به وجود مي آمد كه همه ي اين شخصيت ها با همكاري و راه حل هايي كه خود بچه ها ارائه ميدادند مشكل را حل كردند. اين بازي حدود يك ماه به درخواست بچه ها تكرار شد و در پايان بچه ها در قالب شخصيت هاي محبوبشان هم هيجانات خود را ابراز كرده بودند و هم با مفاهيمي چون حل مسئله و همكاري و كمك كردن به اشنا شده بودند. فيد بك مناسبي هم از سوي والدينشان ابراز شد.
در نهايت اينكه نمايش خلاق مي تواند به خيال و تخيل كودكان سازمان بدهد و آن را در جهت رشد خلاقيت سوق دهد؛ و شايد خيلي از ما ندانيم كه سركوب تخيل و خيال در كودك در واقع نوعي تعرض روحي به كودك است. وقتي والدين به خروجي هاي حسي كودك خود توجه نمي كنند آنها به داخل خود كودك باز مي گردند و به جاي خلاقيت ، به شكل اوهام در ميايد.
در نمايش خلاق كودك مي تواند موقعيت ها و نقش هايي را كه تا به حال نداشته تجربه كند و لذت ببرد.
و اما ما در اين سه ماه چه كارهايي انجام داديم؟ ما از فعاليت هاي مقدماتي نمايش خلاق مثل پانتوميم و بازي سازي شروع كرديم.
از مبحث احساسات آغاز كرديم ، مبحثي بنيادين كه حتي بسياري از ما بزرگسالان هم در آن مشكل داريم، بچه هاي ما با احساسات مختلف و نحوه ي ابراز آنها آشنا شدند( از روي تصاوير كارت هاي خانواده ي خرس ها) و آنها را ابراز كردند و نشان دادند ، متوجه شدند كسي كه خوشحال است ممكن است اين خوشحالي را به طرق مختلف نشان دهد. اين مبحث را از طريق پانتوميم هاي فردي، دو نفره و گروهي ادامه داديم ، مثلا بچه ها بايد ماجرايي را اجرا ميكردند كه در آن شخصيت ها احساس ناراحتي را نشان دهند و ديگران هم احساس آنها را حدس بزنند. كم كم عروسك هاي انگشتي هم وارد كار شدند و بچه ها از طريق آنها هم به نمايش احساسات پرداختند پس از چند جلسه كار بر اين موضوع ، وارد مبحث ديگري شديم . نكته اي كه در نمايش خلاق مطرح است اين  است كه ممكن است بچه ها يك فعاليت را تا چندين جلسه بخواهند انجام دهند و ما تا جايي كه لازم باشد اصلا مانع آنها نميشويم؛ در واقع انتخاب فعاليت و بازي با كودكان است .در فعاليت بعدي كودكان را در موقعيت هاي مختلف قرار داديم ، ابتدا از موقعيت هاي واقعي شروع كرديم. مثلا اگر بسيار گرسنه باشي و شروع به خوردن غذايي بكني كه نميداني بسيار داغ است!!! چه واكنشي نشان خواهي داد؟ ايده اوليه ي اكثر ما اين است كه خب دهانم مي سوزد ديگه ، اين كه مشخصه!!!! ولي واكنش هاي كودكانمان ديدنيست، كودكي ميدود و بالا پايين ميپرد، كودكي كه سرش را زير آب ميگيرد كودكي روي زبانش يخ ميگذارد، كودكي زبانش را مي كند و زبان جديدي را جايگزين زبان سوخته مي كند🙂كودكي كه گريه مي كند و جيغ ميزند و كودكي كه بهت زده مي شود و ….. واكنش ها بيشمار بود!!! وقتي به موقعيت هاي خيالي وارد شديم واكنش ها بسيار ديدني تر شد ؛ ” فرض كنيد فرشته اي را ملاقات كنيد كه ارزوي شما را براورده ميكند ، چه آرزويي ميكنيد و بعد از آن چه احساسي خواهيد داشت” كودكي كه دوست داشت به بهشت برود و پدربزرگ عزيزش را دوباره ببيند و واكنش فوق العاده اش بعد از ديدن پدربزرگ، كودكي كه دوست داشت اتاقش از شكلات ساخته شده باشد !! كودكي كه ميخاست مثل يك پروانه ي زيبا شود و پرواز كند و كودكي كه دوست داشت بازيگر شود. پس از چند جلسه كار روي اين فعاليت وارد اولين فعاليت داستاني خود شديم. ابتدا يك جلسه روي حيوانات ، نحوه حركات مختلف آنها، محل زندگي و غذاي آنها تمركز كرديم، جلسه ي بعد هر كس حيوان مورد علاقه ي خود را انتخاب كرد و وارد داستان حيوانات جنگل شديم، جنگلي كه همه ي حيواناتش با هم دوست و مهربان بودند و رودخانه اي از وسط آن ميگذشت و روزي ناگهان آب رود خانه خشك شد و ….. ادامه ي داستان را به بچه هاي واگذار ميكنيم، به جايي رسيديم كه علت خشك شدن آب از سوي بچه ها نشستن يك موجود بزرگ و وحشتناك در سر رودخانه تشخيص داده شد و بعد از آن سيل نظرات و راه حل ها بود كه از سوي حيوانات جنگل داده ميشد ( علاوه بر مهارت هاي تفكر وحل مسئله و ايفاي نقش ، مهارت هاي شنيدن و احترام به نظرات يكديگر نيز به شكل مستقيم در اين بخش كار ميشود) و در نهايت در هر يك از كلاس ها به شكلي اين مشكل حل شد و در آخر هم بازي هنوز تمام نشده بچه ها درخواست ميكردند كه هفته هاي اينده نيز اين بازي و فعاليت را دوباره انجام بدهيم.
در ادامه هم اميدوارم با بچه هاي فوق العاده خلاق و نازنين كلاس اول و دوم كلاس نمايش خلاق را در جهت رشد و شكوفايي هر چه بيشتر و بهتر پيش ببريم.
ارادتمند شما
زهره رفيق دوست
مربي نمايش خلاق كلاس اول و دوم.